Blog: Allergenen onder de loep

 

Allergenen onder de loep

Een allergeen is een bepaalde stof welke bij mensen die er overgevoelig voor zijn een allergische reactie opwekt. Bij een voedselallergie worden tegen de eiwitten in bijvoorbeeld pinda’s of soja antistoffen aangemaakt door het lichaam. De eiwitten die deze allergische reactie veroorzaken worden ook wel allergenen genoemd.

 

Wettelijke allergenen

In de Europese wetgeving (Verordening (EU) Nr. 1169/2011, betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten) worden 14 stoffen bestempeld als (zeer) allergeen.

  1. Glutenbevattende granen (tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, khorasantarwe)
  2. Schaaldieren
  3. Eieren
  4. Vis
  5. Pinda
  6. Soja
  7. Melk (inclusief lactose)
  8. Noten (amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten)
  9. Selderij
  10. Mosterd
  11. Sesamzaad
  12. Zwaveldioxide en sulfiet (E220 – E228) bij concentraties van meer dan 10 mg SO2 per kilo of liter
  13. Lupine
  14. Weekdieren

 

1. Glutenbevattende granen (tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, khorasantarwe)

Korte introductie van: Glutenbevattende granen (tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, khorasantarwe)

Er zijn verschillende soorten glutenbevattende granen (tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, khorasantarwe). Als iemand overgevoelig reageert op de eiwitten (gluten) in deze granen noemen ze dat een glutenintolerantie, ook wel coeliakie genoemd. Coeliakie is een auto-immuunziekte waarbij de dunne darm beschadigd is door het eten van levensmiddelen die gluten bevatten.

Als er alleen overgevoelig wordt gereageerd op de eiwitten uit tarwe, wordt dit een tarwe-allergie genoemd.

De hoeveelheid van consumptie maakt bij zowel coeliakie als tarwe-allergie niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen glutenbevattende granen:

Tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, khorasantarwe, durum, mout, gort.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Bakkerijproducten, pastasoorten, deegwaren, tortilla’s, vermicelli, couscous, bulgur, griesmeel, paneermeel, ontbijtproducten, bier, muesli, cruesli, bakmixen, seitan, sauzen, salades, kruidenmixen, gebak.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor glutenbevattende granen:

Rijstebloem, aardappelmeel, maisbloem, tapiocabloem, teff, boekweit, polenta, maïzena, sojameel, glutenvrije voeding, rijstvermicelli, maispasta, quinoa, amarant, gierst, sorghum, rijst, mais, lupine.

 

2. Schaaldieren

Korte introductie van: Schaaldieren

Iemand met een schaaldierenallergie reageert allergisch op het eiwit dat aanwezig is in de spieren van schaaldieren (dus niet de schaal zelf).

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken. Sommige mensen krijgen al een allergische reactie door het aanraken of inademen van de geur van schaaldieren.

 

Soorten en alternatieve benamingen schaaldieren:

Krab, gamba, garnaal, kreeft, langoustine, scampi, langoest.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er veel soorten schaaldieren zijn.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Surimi, trassi, sambal, zeebanket, paella, kroepoek, salades, sauzen, bouillabaisse, fruits de mer, vissaus, petis udang, frutti di mare.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor schaaldieren:

Vlees en vleesvervangers. Daarnaast kan gebruik worden gemaakt van zeekraal of zeewier (o.a. nori & wakame) om toch een ziltige smaak toe te voegen aan gerechten.

Weekdieren zijn vaak geen geschikte alternatieven.

 

3. Eieren

Korte introductie van: Eieren

Een kippenei-allergie komt vooral voor bij kinderen. De allergie wordt veroorzaakt door een allergische reactie op de eiwitten, welke zitten in zowel het eiwit als eigeel.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen eieren:

Eigeel, eiwit, heel ei, eipoeder, lecithine (E322), lysozyme (E1105), ovosucrol, albumine, conalbumine, globuline, levitin, ovalbumine, ovomucoid, ovovittelline, ovalmucine, vitellin, lipovittelin.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Advocaat, mayonaise, sauzen, salades, bakmixen, koekjes, cake, pasta, schuimgebakjes, ijs, desserts, pannenkoeken, poffertjes.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor eieren:

In zoete gerechten kan 1 ei vervangen door ½ rijpe banaan of 50 gram appelmoes.

In hartige gerechten kan 1 ei vervangen door 50 gram tomatenpuree of aardappelpuree, maar ook door 2 eetlepels maïzena of aardappelzetmeel vermengd met 2 eetlepels water. Daarnaast kan ook 50 gram verkruimelde tofu gebruikt worden.

 

4. Vis

Korte introductie van: Vis

Bij een visallergie reageren mensen vaak op meerdere soorten vis (die vaak biologisch aan elkaar verwant zijn).

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

Een histaminevergiftiging wordt soms verward met een visallergie. De symptomen zijn vergelijkbaar echter de oorzaak is verschillend. Niet-verse vis kan (veel) histamine bevatten en zorgen voor allergische reacties. Vooral ingeblikte vis -zoals tonijn en sardines- kunnen veel histamine bevatten.

 

Soorten en alternatieve benamingen vis:

Kabeljauw, tonijn, zalm, haring, forel, makreel, paling, ansjovis, heek, sardine, schol, heilbot, pangasius, tilapia, schelvis, tong.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel soorten vis zijn.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Bouillabaisse, vissaus, kibbeling, lekkerbek, pizza, marinade, rolmops, sushi, surimi, worcestersaus, salades, sauzen, zeebanket, paella, frutti di mare.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor vis:

Vlees, vleesvervangers, schaaldieren of weekdieren.

 

5. Pinda

Korte introductie van: Pinda

Pinda’s behoren tot de levensmiddelen die het vaakst (zeer) hevige allergische reacties veroorzaken. De pinda behoort tot de familie van de peulvruchten.

Een pinda-allergie geeft het vaakst aanleiding tot een anafylactische shock: waarbij o.a. de luchtwegen vernauwen, het gezicht en de nek opzwellen en de bloeddruk daalt. Het toedienen van een injectie met adrenaline en het bellen van 112 is dan noodzakelijk.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken. Sommige mensen krijgen al een allergische reactie door het aanraken of inademen van de geur van pinda’s.

 

Soorten en alternatieve benamingen pinda:

Aardnoten, grondnoten, apennoten, olienoot, arachidenoot.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Pindakaas, satésaus, koekjes, nougat, vegetarische vleesvervangers, mueslirepen, sate(kip)schnitzels, candybars, borrelnoten, studentenhaver, notenmix, chocopinda’s, gado gado, seroendeng, katjang pedis.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor pinda:

Pindakaas kan bijvoorbeeld vervangen worden door: tahin.

Noten en soja zijn vaak geen geschikte alternatieven.

 

6. Soja

Korte introductie van: Soja

Soja behoort tot de familie van de peulvruchten. Een soja-allergie wordt veroorzaakt door een allergische reactie op de eiwitten die in soja zitten.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen soja:

Sojabonen, sojabloem, sojavezel, sojadrink, soja proteïne, tofoe, tofu, tahoe, tempeh.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Sojasaus, ketjap, sojamelk, sojadrink, tofoe, tahoe, tempeh, soepen, kruidenmixen, vegetarische vleesvervangers, natto, miso, okara.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor soja:

Sojadrink kan vervangen worden door: melk of bijvoorbeeld plantaardige varianten, zoals amandeldrink, haverdrink, rijstdrink, kokosdrink, hazelnootdrink.

Sojabloem kan vervangen worden door: tarwebloem, maisbloem of rijstebloem.

Sojasaus kan vervangen worden door: balsamicoazijn met kruiden.

 

7. Melk (inclusief lactose)

Korte introductie van: Melk (inclusief lactose)

Een koemelk(eiwit)allergie komt vooral voor bij kinderen. De allergie wordt veroorzaakt doordat er gereageerd wordt op de eiwitten in melk.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

Bij een lactose-intolerantie is er géén sprake van een allergie, maar van een intolerantie. Het lichaam heeft een te kort aan het enzym lactase, wat nodig is om lactose goed te verteren.

De hoeveelheid van consumptie maakt wel uit, want bij een intolerantie zijn er namelijk grenswaarden. Deze grenswaarde is echter afhankelijk van de persoon en de situatie. Voorkom daarom ook altijd bij een intolerantie ieder spoortje allergeen.

 

Soorten en alternatieve benamingen melk (inclusief lactose):

Melkeiwit, wei, melksuiker, caseïne, caseïnaat, lactose, lactalbumine, lactoglobuline, lactoferrine, boterconcentraat, boterolie.

Het gaat om melk afkomstig van de volgende dieren: o.a. koeien, geiten, schapen of paarden.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Melk (in alle vormen), melkpoeder, room, crème fraîche, sour cream, yoghurt, vla, pudding, kwark, pap, roomboter, ghee, kefir, ijs, kaas, smeerkaas, margarine/halvarine, chocolade, brood, gebak, koekjes, cake, pannenkoeken, poffertjes, chocolademelk, fristi, rivella, taksi, vleeswaren, salades, sauzen, snoep, soep, snacks, kruidenmixen, groenten a la crème.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor melk (inclusief lactose):

Melk kan vervangen worden door: plantaardige varianten, zoals sojadrink*, amandeldrink*, haverdrink*, rijstdrink*, hazelnootdrink*, kokosdrink.

* deze plantaardige vervangers worden in de volksmond vaak aangeduid met “melk”, maar dit is geen juiste benaming.

In Europese landen geldt de volgende wetgeving:

De benaming “melk” mag uitsluitend worden gebruikt voor het product dat normaal door de melkklieren wordt afgescheiden en wordt verkregen door het melken. Daarom worden deze plantaardige vervangers nu bijvoorbeeld sojadrink of amandeldrink genoemd.

In het geval van lactose-intolerantie kan er gebruik worden gemaakt van lactosevrije zuivel (waarbij de lactose door een technologisch proces al omgezet is en het lactosegehalte van deze zuivelproducten vaak <0,1 gram/100 gram is). Dit is echter géén vervanging als iemand een koemelk(eiwit)allergie heeft, omdat er in lactosevrije melk nog wel steeds eiwitten aanwezig zijn.

 

8. Noten (amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten)

Korte introductie van: Noten (amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten)

Noten worden in de plantkunde omschreven als een niet-openspringende, éénzadige, enkelvoudige dopvrucht met verhoute vruchtwand. Maar onderstaande noten zijn dit echter niet allemaal (botanisch gezien). Zo behoort de amandel tot de steenvruchten en is een pistachenoot eigenlijk het zaad van de pruikenboomfamilie.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken. Sommige mensen krijgen al een allergische reactie door het aanraken of inademen van de geur van noten.

 

Soorten en alternatieve benamingen noten:

Schaalvruchten, amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten*.

Bombaynoot, cachounoot of olifantsluis (cashewnoot)

Okkernoot (walnoot)

Brazielnoten of amazonianoten (paranoot)

Pimpernoot (pistachenoot)

* deze lijst is niet volledig, echter zijn dit wel de meest voorkomende noten.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Nougat, candybars, studentenhaver, notenmix, chocoladepasta, pesto, marsepein, sauzen, salades, muesli, ijs, desserts, vleeswaren, graanrepen, gebak, bitterkoekjes.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor noten:

Pijnboompitten, zonnebloempitten of pompoenpitten zijn goede alternatieven.

Pinda en soja zijn vaak geen geschikte alternatieven.

Opmerking: een kokosnoot is trouwens géén noot en nootmuskaat is ook niet afkomstig van een noot.

 

9. Selderij

Korte introductie van: Selderij

Selderij kennen we als bleek-, knol- en bladselderij. In Nederland komt een allergie voor selderij niet zo vaak voor, maar in Centraal-Europese landen komt het bij 3-10% van de bevolking voor.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen selderij:

Bladselderij, knolselderij, bleekselderij, bosselderij, snijselderij, struikselderij, selderijzaad, selderijzout, selderie, sellerie, selder.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Groentesappen, bouillon, soepen, salades, sauzen, vleeswaren, kruidenkaas, kruidenboter, gemengde kruiden & specerijen, tafelzuren (augurk, zilverui), kruidenbuiltje/kruidenboeket.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor selderij:

Peterselie(wortel) en maggiplant zijn goede alternatieven.

 

10. Mosterd

Korte introductie van: Mosterd

Mosterd wordt gemaakt van gele, bruine of zwarte mosterdzaden. In Nederland komt een allergie voor mosterd niet erg vaak voor. In Frankrijk en Spanje daarentegen wel, namelijk bij 1-7% van de bevolking.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen mosterd:

Mosterdzaad, mosterdmeel, mosterdpoeder, mosterdblad.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Mosterd, bouillon, soepen, salades, sauzen, vleeswaren, fritessaus, mayonaise, ketchup, piccalilly, chutney, curry’s, mosterdkaas, gemengde kruiden & specerijen, tafelzuren (augurk, zilverui), kruidenbuiltje/kruidenboeket.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor mosterd:

Mierikswortel of wasabi zijn goede alternatieven.

 

11. Sesamzaad

Korte introductie van: Sesamzaad

Een allergie voor sesamzaad komt (nog) niet zo vaak voor, echter is er wel een toename de laatste jaren (doordat er steeds meer sesamzaad wordt gegeten). Sesamzaad zijn de zaadjes van de plant sesam (familie Pedaliaceae).

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen sesamzaad:

Sesamzaad, sesam.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Brood, crackers, knäckebröd, tahin(tahini), gomasio, Japanse zoutjes, falafel, koekjes, halva(helva), bladerdeeghapjes, hummus, zoute stengels, furikake.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor sesamzaad:

Zonnebloem- en pompoenpitten zijn goede alternatieven.

Bij een sesamallergie is er namelijk (in de toekomst) kans op een allergie voor andere zaden zoals maan- en lijnzaad.

 

12. Zwaveldioxide en sulfiet (E220 – E228) bij concentraties van meer dan 10 mg SO2 per kilo of liter

Korte introductie van: Zwaveldioxide en sulfiet (E220 – E228) bij concentraties van meer dan 10 mg SO2 per kilo of liter

Sulfieten zijn zouten die het sulfiet-ion “SO32−“ bevatten. Van nature komt sulfiet in bepaalde voedingsmiddelen voor, maar het kan er ook aan worden toegevoegd (in de vorm van bijvoorbeeld een conserveermiddel).

 

Soorten en alternatieve benamingen sulfiet:

E220 t/m E228, natriumbisulfiet, kaliumbisulfiet, E150b, E150d, E163, zwaveligzuur.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Wijn, gedroogde (en gekonfijte) vruchten, citroensap, tomatenpuree, melasse, paddenstoelen/champignons, vlees(waren), fruit- en groenteconserven, whisky, rum, sauzen, salades, aardappelproducten, tafelzuren (augurk, zilverui), jam, mosterd, (wijn)azijn.

Sommige groentes bevatten van nature sulfiet (o.a. knoflook, prei, ui, sjalot, bieslook en daslook).

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor sulfiet:

Een goed alternatief is er eigenlijk niet, aangezien sulfiet of al van nature aanwezig is in het product of in het product zit door de gebruikte conserveermiddelen.

 

13. Lupine

Korte introductie van: Lupine

Lupine behoort net als pinda tot de vlinderbloemenfamilie. Sinds de jaren 90 wordt lupinemeel veelvuldig gebruikt in levensmiddelen, waardoor lupine in 2006 ook is toegevoegd aan de wettelijk verplichte allergenen. De laatste tijd komt een allergie voor lupine vaker voor, omdat het een goedkope grondstof is en steeds vaker aan producten wordt toegevoegd.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen lupine:

Lupinemeel, lupinebloem, lupinezaad, lupineboon, lupine-eiwit, bonenmeel.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Bakkerijproducten, pastasoorten, deegwaren, loempia’s, salades, sauzen, vleeswaren, vleesvervangers, koekjes, pizza’s, pannenkoeken/poffertjes.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor lupine:

Producten op basis van tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, quinoa, amarant, gierst, sorghum, rijst, mais.

Pinda en soja zijn vaak geen geschikte alternatieven (aangezien deze ook behoren tot de peulvruchtenfamilie).

 

14. Weekdieren

Korte introductie van: Weekdieren

Iemand met een weekdierenallergie reageert allergisch op het eiwit dat aanwezig is in weekdieren.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen weekdieren:

Koppotigen: inktvis, zeekat, pijlinktvis

Buikpotigen: slakken, escargots, wulken, alikruiken, abalone

Tweekleppigen (oftewel de schelpdieren): mosselen, oesters, kokkels, St. Jakobsschelpen, scheermesjes

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er veel soorten weekdieren zijn.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Oestersaus, zeebanket, paella, salades, sauzen, bouillabaisse, fruits de mer, calamari, frutti di mare.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor weekdieren:

Vlees en vleesvervangers. Daarnaast kan gebruik worden gemaakt van zeekraal of zeewier (o.a. nori & wakame) om toch een ziltige smaak toe te voegen aan gerechten.

Schaaldieren zijn vaak geen geschikte alternatieven.

(EU) benaming allergeen selderij

Voedselallergie voor: Selderij

 

Op vakantie in het buitenland met een voedselallergie voor selderij? Dan is het handig als u bijvoorbeeld weet hoe u in Griekenland, Portugal of Duitsland aangeeft dat u géén selderij (en producten daarvan gemaakt) mag eten.

 

Voedselallergie voor Selderij

 

In Bulgarije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Целина

 

In Denemarken maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Selleri

 

In Duitsland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sellerie

 

In Engeland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Celery

 

In Estland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Seller

 

In Finland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Selleri

 

In Frankrijk maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Céleri

 

In Griekenland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Σέλινο

 

In Hongarije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Zeller

 

In Ierland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Soilire

 

In Italië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sedano

 

In Kroatië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Celer

 

In Letland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Selerijas

 

In Litouwen maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Salierai

 

In Malta maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Karfus

 

In Polen maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Seler

 

In Portugal maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Aipo

 

In Roemenië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Țelină

 

In Slovenië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Listna zelena

 

In Slowakije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Zeler

 

In Spanje maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Apio

 

In Tsjechië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Celer

 

In Zweden maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Selleri

Blog: De 14 wettelijke allergenen

 

De 14 wettelijke allergenen

De term allergenen heeft u vast wel (veel) vaker gehoord. Deze term wordt vaak gebruikt als er gesproken wordt over voedselallergie of voedselintolerantie. Maar wat houdt deze term “allergenen” nu eigenlijk in?

 

Wat zijn allergenen?

Een allergeen is een bepaalde stof welke bij mensen die er overgevoelig voor zijn een allergische reactie opwekt. Bij een voedselallergie worden tegen de eiwitten in bijvoorbeeld pinda’s of soja antistoffen aangemaakt door het lichaam. De eiwitten die deze allergische reactie veroorzaken worden ook wel allergenen genoemd.

Bij bepaalde levensmiddelen ontstaan vaker allergische reacties dan bij andere producten. Op de eiwitten in bijvoorbeeld noten en schaaldieren wordt vaker overgevoelig gereageerd dan bijvoorbeeld op de eiwitten uit (zilvervlies)rijst en avocado.

 

Welke 14 (wettelijke) allergenen zijn er?

In de Europese wetgeving (Verordening (EU) Nr. 1169/2011, betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten) worden 14 stoffen bestempeld als (zeer) allergeen.

  1. Glutenbevattende granen (tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, khorasantarwe)
  2. Schaaldieren
  3. Eieren
  4. Vis
  5. Pinda
  6. Soja
  7. Melk (inclusief lactose)
  8. Noten (amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten)
  9. Selderij
  10. Mosterd
  11. Sesamzaad
  12. Zwaveldioxide en sulfiet (E220 – E228) bij concentraties van meer dan 10 mg SO2 per kilo of liter
  13. Lupine
  14. Weekdieren

 

Waar kunnen allergenen in zitten?

In alle levensmiddelen kunnen allergenen zitten. Denk maar aan de gluten die in brood zitten, de yoghurt die gemaakt is van melk, pinda’s in de pindakaas en wijn waarin sulfiet aanwezig is.

Met een voedselovergevoeligheid voor één of meerdere allergenen is het dus heel belangrijk dat etiketten van levensmiddelen heel goed gelezen worden.

 

Glutenbevattende granen (tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, khorasantarwe), zijn bijvoorbeeld aanwezig in:

  • Brood en pastasoorten (macaroni, spaghetti, enz.)

 

Schaaldieren, zijn bijvoorbeeld aanwezig in:

  • Gamba’s en trassi

 

Eieren, zijn bijvoorbeeld aanwezig in:

  • Pannenkoeken en gebak

 

Vis, is bijvoorbeeld aanwezig in:

  • Tonijnsalade en kibbeling

 

Pinda’s, zijn bijvoorbeeld aanwezig in:

  • Satésaus en nougat

 

Soja, is bijvoorbeeld aanwezig in:

  • Ketjap en tempeh

 

Melk (inclusief lactose) , is bijvoorbeeld aanwezig in:

  • Vla en roomboter

 

Noten (amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten), zijn bijvoorbeeld aanwezig in:

  • Studentenhaver en muesli

 

Selderij, is bijvoorbeeld aanwezig in:

  • Kruidenmengsels en soepen

 

Mosterd, is bijvoorbeeld aanwezig in:

  • Mayonaise en tafelzuren (augurk, zilverui, enz.)

 

Sesamzaad, is bijvoorbeeld aanwezig in:

  • Tahin en falafel

 

Zwaveldioxide en sulfiet (E220 – E228) bij concentraties van meer dan 10 mg SO2 per kilo of liter, is bijvoorbeeld aanwezig in:

  • Gedroogd fruit en vleeswaren

 

Lupine, is bijvoorbeeld aanwezig in:

  • Loempia’s en vleesvervangers

 

Weekdieren, zijn bijvoorbeeld aanwezig in:

  • Oestersaus en calamari

 

Aanvullende allergenen?

In de LeDa-lijst (voorheen de ALBA-lijst genoemd) staan echter 24 allergenen vermeld. De 14 wettelijke bepaalde allergenen aangevuld met 10 extra allergenen.

  • lactose
  • cacao
  • glutamaat (E620-E625)
  • kippenvlees
  • koriander
  • maïs
  • peulvruchten
  • rundvlees
  • varkensvlees
  • wortel

 

De LeDa-lijst wordt beheerd door het Voedingscentrum. Echter in de zomer van 2017 zijn ze gestopt met het navragen van de 10 extra allergenen in levensmiddelen. Dit is mede gebeurd doordat er veel meer stoffen zijn waarop men allergisch kan reageren (denk hierbij aan o.a. appel en kiwi).

De allergeneninformatie is dus na de zomer van 2017 beperkt tot alleen nog de wettelijk 14 allergenen (glutenbevattende granen, schaaldieren, eieren, vis, pinda, soja, melk (inclusief lactose), noten, selderij, mosterd, sesamzaad, zwaveldioxide / sulfiet, lupine en weekdieren).

 

In de ALBA-lijst stonden trouwens wel 38 (allergene) stoffen genoemd. Zo werd nagevraagd of er bijvoorbeeld sacharose, fructose, benzoëzuur, kaneel, vanilline, gist of AZO-kleurstoffen aanwezig waren in de eindproducten. In 2009 is de ALBA-lijst vervangen door de LeDa-lijst al is de naam “ALBA-lijst” nog steeds een naam die u regelmatig hoort of ziet voorbijkomen.

 

LeDa staat trouwens voor Levensmiddelendatabank en ALBA stond voor Allergenendatabank.

Blog: Allergenenwetgeving

 

Allergenenwetgeving

Sinds december 2014 moeten nu ook alle aanbieders van onverpakte levensmiddelen (zoals de detailhandel en horeca) allergeneninformatie geven over hun producten/gerechten aan consumenten. Dit is vastgelegd in een nieuwe Europese wet (Verordening (EU) Nr. 1169/2011).

Helaas blijkt dat niet alle ondernemers in de detailhandel en horeca even goed op de hoogte zijn welke allergenen er in hun producten/gerechten zitten. Mensen met een voedselovergevoeligheid krijgen helaas dan of verkeerd advies (“nee er zit echt geen melk in uw hoofdgerecht”, terwijl later blijkt dat het vlees in roomboter is gebakken) of het advies om bijvoorbeeld maar een simpele salade te nemen (“want daar zit niets verkeerds in”).

 

1169/2011

De Verordening (EU) Nr. 1169/2011, betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten wordt vaak afgekort tot 1169/2011. In deze Europese wet staat niet alleen maar vermeld wat de regels zijn op het gebied van allergenen, maar nog veel meer.

Per artikel zal ik een korte en heldere samenvatting geven (deze samenvatting is natuurlijk niet volledig):

 

Artikel 1: Onderwerp en toepassingsgebied

De bedoeling van deze verordening is om de basis te leggen voor de waarborging van consumentenbescherming ten aanzien van voedselinformatie.

 

Artikel 2: Definities

In de verordening worden bepaalde woorden gebruikt en in dit artikel wordt de definitie van diverse woorden uitgelegd.

 

Artikel 3: Algemene doelstellingen

De doelstelling is om bij de verstrekking van voedselinformatie een basis te verschaffen voor het maken van doordachte keuzes door de consument.

 

Artikel 4: Beginselen van de verplichte voedselinformatie

De bedoeling is voedselinformatie te geven omtrent o.a. samenstelling, eigenschappen, houdbaarheid, bewaring en effect op de gezondheid.

 

Artikel 5: Raadpleging van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid

 

Artikel 6: Basisvoorschrift

Deze verordening heeft betrekking op levensmiddelen die bestemd zijn voor levering aan de eindverbruiker (= consument) of aan grote cateraars (= o.a. restaurants, kantines en instellingen).

 

Artikel 7: Eerlijke informatiepraktijken

De verstrekte voedselinformatie mag niet misleidend zijn.

 

Artikel 8: Verantwoordelijkheden

Wie is er verantwoordelijk voor de verstrekte voedselinformatie? In veel gevallen zal dit de producent van het levensmiddel zijn.

 

Artikel 9: Lijst van verplichte vermeldingen

De volgende vermeldingen zijn verplicht op een levensmiddel (uitzonderingen zullen in diverse artikelen worden besproken):

  • De benaming van het levensmiddel
  • De lijst van ingrediënten
  • De allergenen welke aanwezig zijn in het levensmiddel
  • De hoeveelheid van bepaalde ingrediënten of categorieën ingrediënten
  • De nettohoeveelheid van het levensmiddel
  • Bijzondere bewaarvoorschriften en/of gebruiksvoorwaarden
  • De (handels)naam en het adres van de bedoelde exploitant van een levensmiddelenbedrijf
  • Het land van oorsprong of de plaats van herkomst
  • Een gebruiksaanwijzing, als het levensmiddel moeilijk te gebruiken is zonder gebruiksaanwijzing
  • Voor dranken met een alcoholvolumegehalte van meer dan 1,2%: het effectieve alcoholvolumegehalte
  • Een voedingswaardevermelding

 

Artikel 10: Bijkomende verplichte vermeldingen voor specifieke typen of categorieën levensmiddelen

In bijlage III van deze verordening zijn bijkomende verplichtingen vermeld voor specifieke typen of categorieën levensmiddelen.

 

Artikel 11: Maten en gewichten

 

Artikel 12: Beschikbaarheid van de verplichte voedselinformatie en plaats waar zij wordt aangebracht

Voor alle levensmiddelen is de verplichte voedselinformatie beschikbaar en gemakkelijk toegankelijk.

 

Artikel 13: Presentatie van verplichte vermeldingen

Het is verplicht om de voedselinformatie op een duidelijk zichtbare plaats én in duidelijke leesbare (onuitwisbare) letters aan te brengen.

 

Artikel 14: Verkoop op afstand

Bij voorverpakte levensmiddelen die te koop worden aangeboden door middel van technieken voor communicatie op afstand (zoals webshops), dat alle informatie uit artikel 9 (met uitzondering van de houdbaarheidsdatum) aanwezig is vóórdat de aankoop plaatsvindt.

 

Artikel 15: Taalvoorschriften

De verplicht voedselinformatie wordt aangebracht in een taal (of talen) die gemakkelijk te begrijpen is voor consumenten van de lidstaten waar het betreffende levensmiddel in de handel wordt gebracht.

 

Artikel 16: Weglating van verplichte vermeldingen

 

Artikel 17: Benaming van het levensmiddel

In het beginsel is de benaming van het levensmiddel zijn wettelijke benaming. Bij het ontbreken hiervan is de benaming van het levensmiddel de gebruikelijke benaming en indien deze er ook niet is dan is het een beschrijvende benaming van het levensmiddel.

 

Artikel 18: Lijst van ingrediënten

De lijst van ingrediënten wordt vooraf gegaan door het woord “ingrediënten”.

 

Artikel 19: Weglating van de lijst van ingrediënten

Op bepaalde levensmiddelen hoeft géén lijst van ingrediënten vermeld te worden (o.a. verse groenten, vers fruit, koolzuurhoudend water en gistingsazijn).

 

Artikel 20: Weglating van bestanddelen van een levensmiddel uit de lijst van ingrediënten

 

Artikel 21: Etikettering van bepaalde stoffen en producten die allergieën of intoleranties veroorzaken

Allergenen (momenteel 14 wettelijke allergenen) worden opgenomen in de lijst van ingrediënten en hebben een andere typografie om zich te kunnen onderscheiden. (een andere typografie is bijvoorbeeld dikgedrukt of in hoofdletters)

 

Artikel 22: Kwantitatieve vermelding van de ingrediënten

In bepaalde gevallen is de vermelding van de hoeveelheid van een gebruikt ingrediënt of gebruikte categorie van ingrediënten in het levensmiddel vereist.

 

Artikel 23: Nettohoeveelheid

De nettohoeveelheid wordt bij volume-eenheden -voor vloeibare producten- uitgedrukt in bijvoorbeeld liter of milliliter en wordt bij massa-eenheden – voor ander soort producten (dan vloeibare producten)- uitgedrukt in bijvoorbeeld kilogram of gram.

 

Artikel 24: Datum van minimale houdbaarheid, uiterste consumptiedatum en datum van invriezing

Bij levensmiddelen die uit microbiologisch oogpunt zeer bederfelijk zijn (en daarmee na korte tijd een onmiddellijk gevaar voor de gezondheid kan opleveren) wordt de datum van minimale houdbaarheid vervangen door de uiterste consumptiedatum.

 

Artikel 25: Bewaarvoorschriften of gebruiksvoorwaarden

Voorschriften voor levensmiddelen die bijzondere bewaarvoorschriften en/of gebruiksvoorwaarden hebben worden aangegeven.

 

Artikel 26: Land van oorsprong of plaats van herkomst

 

Artikel 27: Gebruiksaanwijzingen

Als voor het gebruik van een levensmiddel een gebruiksaanwijzing noodzakelijk is wordt deze wordt deze aangegeven.

 

Artikel 28: Alcoholgehalte

 

Artikel 29: Relatie met andere wetgeving

Sommige levensmiddelen vallen onder het toepassingsgebied van een andere wetgeving (o.a. voedingssupplementen).

 

Artikel 30: Inhoud

De verplichte voedingswaardevermelding omvat het volgende:

  • Energetische waarde
  • Vetten
  •    Verzadigde vetzuren
  • Koolhydraten
  •    Suikers
  • Eiwitten
  • Zout

 

Daarnaast mag het worden aangevuld met één of meer van de volgende nutriënten:

  • Enkelvoudig onverzadigde vetzuren
  • Meervoudig onverzadigde vetzuren
  • Polyolen
  • Zetmeel
  • Vezels
  • Vitaminen (alleen bij significante hoeveelheden)
  • Mineralen (alleen bij significante hoeveelheden)

 

Artikel 31: Berekening

In bijlage XIV van de verordening staat omschreven hoe de energetische waarde wordt berekend aan de hand van de omrekeningsfactoren.

 

Artikel 32: Uitdrukking in 100 g of 100 ml

De energetische waarde en hoeveelheden nutriënten worden uitgedrukt in bepaalde meeteenheden.

 

Artikel 33: Uitdrukking per portie of consumptie-eenheid

In bepaalde gevallen mag de energetische waarde en de hoeveelheid nutriënten (ook) worden uitgedrukt per portie en/of consumptie-eenheid.

 

Artikel 34: Presentatie

De verplichte voedingswaardevermelding én eventueel aangevulde nutriënten worden in hetzelfde gezichtsveld aangebracht.

 

Artikel 35: Aanvullende vormen van uitdrukking en presentatie

De uitdrukkingsvormen van de verplichte voedingswaardevermelding mag ter aanvulling ook gepresenteerd worden in andere grafische vormen of symbolen dan woorden en getallen.

 

Artikel 36: Van toepassing zijnde voorschriften

Bij een vrijwillige vermelding van de voedselinformatie dient dit wel te voldoen aan de genoemde voorgaande voorschriften.

 

Artikel 37: Presentatie

Het vermelden van de vrijwillige voedselinformatie mag niet ten koste gaan van de ruimte die beschikbaar is voor de verplichte voedselinformatie.

 

Artikel 38: Nationale maatregelen

 

Artikel 39: Nationale maatregelen inzake bijkomende verplichte vermeldingen

 

Artikel 40: Melk- en melkproducten

 

Artikel 41: Alcoholhoudende dranken

 

Artikel 42: Uitdrukken van de nettohoeveelheid

 

Artikel 43: Vrijwillige vermelding van referentie-innames voor specifieke bevolkingsgroepen

 

Artikel 44: Nationale maatregelen voor niet-voorverpakte levensmiddelen

Indien levensmiddelen niet voorverpakt aan de eindverbruiker of grote cateraar te koop worden aangeboden of voor levensmiddelen die op de plaats van verkoop (op verzoek) worden verpakt is alleen de vermelding van de allergenen verplicht.

 

Artikel 45: Kennisgevingsprocedure

 

Artikel 46: Wijzigingen in de bijlagen

 

Artikel 47: Overgangsperiode en datum van inwerkingtreding van de uitvoeringsmaatregelen of gedelegeerde handelingen

 

Artikel 48: Comité

 

Artikel 49: Wijzigingen in Verordening (EG) nr. 1924/2006

 

Artikel 50: Wijzigingen in Verordening (EG) nr. 1925/2006

 

Artikel 51: Uitoefening van de bevoegdheidsdelegatie

 

Artikel 52: Spoedprocedure

 

Artikel 53: Intrekking

 

Artikel 54: Overgangsmaatregelen

 

Artikel 55: Inwerkingtreding en datum van toepassing

 

Zelf doen of uitbesteden?

U kunt natuurlijk proberen alle informatie rondom allergenen zelf te verzamelen en te verwerken. Maar het risico bestaat dan dat u het niet correct doet en daarmee onbedoeld een soort schijnzekerheid afgeeft aan consumenten met een voedselovergevoeligheid. Wilt u dit laten doen door een professional, dan bent u bij VoedingVeilig aan het juiste adres. Benieuwd geworden naar de mogelijkheden, vraag dan gratis en vrijblijvend een kennismakingsgesprek aan.