Blog: RASFF – met één alarmbericht is heel Europa geïnformeerd

 

RASFF – met één alarmbericht is heel Europa geïnformeerd

Een ieder zal zich nog wel de fipronil crisis kunnen herinneren. Kippeneieren bleken in een groot aantal landen -zowel binnen als buiten de EU- de schadelijke insecticide fipronil te bevatten. Het was België die als eerste toen via het RASFF-systeem een internationaal alarmbericht eruit stuurde.

Of de massale recalls rondom producten van en met sesamzaad welke verontreinigd waren met het toxische ethyleenoxide, waarbij ook België (toevallig?) weer als eerste de melding deed via het RASFF-systeem.

 

Wat is RASFF?

RASFF (Rapert Alert System for Food and Feed) is een meldingssysteem waarmee lidstaten van de Europese Unie elkaar 24 uur per dag kunnen informeren wanneer er direct risico’s zijn voor de volksgezondheid.

 

Hoe werkt het RASFF systeem?

Het begint met de kennisgeving door een lid van het RASFF-netwerk. De kennisgeving kan gaan over een ernstig (direct of indirect) gevaar voor de volksgezondheid. De Europese Commissie (beheerder van het RASFF-systeem) controleert de kennisgeving en stuurt deze daarna naar de overige leden van het RASFF-netwerk.

 

Wie zijn de leden van het RASFF-netwerk?

  • Alle EU-lidstaten
  • De EER-landen (Noorwegen, Liechtenstein en IJsland) en het EVA-secretariaat, dat de input van de EER-landen coördineert
  • De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA)
  • De Europese Commissie, als beheerder van het systeem
  • Zwitserland is gedeeltelijk lid van het systeem voor wat betreft het weigeren aan de grens van producten van dierlijke oorsprong

In totaal zijn er 32 landen aangesloten bij het RASFF systeem.

 

Welke classificatie meldingen zijn er?

  • Alert notifications: deze notificatie wordt geplaatst indien er een direct potentieel gevaar is voor de volksgezondheid. Te zien is in welke landen het product wordt verkocht, zodat de nodige maatregelen getroffen kunnen worden.
  • Information notifications: deze notificatie geeft aan dat er in één van de lidstaten een potentieel risico is aangetroffen, maar dat de andere lidstaten niet onmiddellijk actie hoeven te ondernemen (bijvoorbeeld omdat het betreffende product daar nog niet op de markt is gekomen).
  • Border rejection: deze notificatie zijn berichten over buitenlandse producten die aan de grens van een EU land geweigerd zijn wegens een gezondheidsrisico. Deze meldingen worden uitgestuurd naar alle grensposten zodat het geweigerde product ook daar de EU niet binnen kan.
  • RASFF news: deze notificatie geeft aan dat het wel interessant kan zijn voor de betrokken lidstaten onder de noemer “nieuws”.

Blog: Kruisbesmetting

 

Kruisbesmetting

Kruisbesmetting of kruiscontaminatie is een breed begrip en betekent ook wel “besmetting van het ene product op het andere”.

 

Welke vormen van kruisbesmetting zijn er?

Er zijn verschillende vormen van kruisbesmetting mogelijk, zoals microbiologische kruisbesmetting en kruisbesmetting van allergenen, maar een levensmiddel kan ook gecontamineerd worden met bijvoorbeeld een productvreemd voorwerp of contaminanten.

 

Fysische gevaren:

In voedsel kunnen producteigen en productvreemde delen voorkomen. Voorbeelden van producteigen delen zijn bijvoorbeeld graten, pitten, stokjes of botjes die van nature voorkomen in een product. Productvreemde delen zijn afkomstig uit de omgeving waarin de producten worden geteeld of verwerkt. Voorbeelden van productvreemde delen zijn bijvoorbeeld ongedierte, metaal, glas, hout of plastic.

 

Microbiologische kruisbesmetting:

Deze soort kruisbesmetting kan worden veroorzaakt door o.a. bacteriën of schimmels. De besmetting wordt overgedragen door bijvoorbeeld niet (goed) schoongemaakt gereedschap of hulpmiddelen. Wanneer er bijvoorbeeld eerst rauwe kip op een snijplank wordt gesneden en vervolgens groenten op dezelfde snijplank. Rauwe kip kan Salmonella of Campylobacter bevatten, waardoor iemand ziek kan worden door het eten van de gesneden (én niet verhitte) groenten.

 

Chemische gevaren:

De NVWA maakt een onderscheid tussen misleiding en voedselfraude. Bij misleiding gaat het specifiek om bepaalde informatie die de producent of retailer aan de consument verstrekt over een product wat niet juist is. Het is veelal een manier om een consument te verleiden tot de aankoop van een bepaald product. Het is gebaseerd op een bepaalde verkoopstrategie, zodat een product zo aantrekkelijk mogelijk wordt bevonden.

 

Kruisbesmetting door allergenen:

Door versleping kan het voorkomen dat een product sporen van een allergeen bevat. Een fabrikant kan er dan voor kiezen om een claim op een etiket te plaatsen. Bijvoorbeeld: “kan sporen bevatten van ….” of “gemaakt in een bedrijf waar ook …. wordt verwerkt”.

Vanuit steeds meer GFSI erkende certificeringen is deze claim alleen toegestaan als door middel van een risicobeoordeling kan worden aangetoond dat kruisbesmetting tijdens het productieproces niet is uit te sluiten. Het doel van deze voorwaarde is om dit soort claims zoveel mogelijk te beperken.

Alleen als de 14 allergenen welke als ingrediënt gebruikt zijn, moeten in een afwijkende typografie op een verpakking vermeld worden.

 

Wat zijn de risico’s voor de consument?

  • Fysisch:

Ingeslikte voorwerpen verlaten in 80 tot 90% van de gevallen het lichaam zonder schade. Producteigen fysische gevaren, zoals graten in vis of zorgen nauwelijks voor schade, mede doordat de consument hier al alert op is (vaak bevat het etiket ook al een waarschuwing). De kans op sterfte door productvreemde delen is gelukkig zeer klein en het effect op de gezondheid varieert van gering tot ernstig.

 

  • Microbiologisch:

Besmettingen met bijvoorbeeld Listeria of Salmonella kunnen verlopen van geen/weinig klachten tot zeer heftige klachten die kunnen optreden bij bijvoorbeeld ouderen of baby’s.

 

  • Chemisch:

De gezondheidseffecten van bijvoorbeeld weekmakers of schoonmaakmiddelen levert niet direct een acuut gevaar op, maar veroorzaken gezondheidsschade op lange termijn. Bijvoorbeeld kanker of schade aan bepaalde organen.

 

  • Allergenen:

Onbedoeld kunnen allergenen terechtkomen in een (eind)product. Dit kan lijden tot lichte klachten bij mensen die overgevoelig zijn een bepaald allergeen. Het kan echter ook lijden tot zeer ernstige of zelfs dodelijke reactie bij mensen met bijvoorbeeld een pinda-allergie.

 

Hoe kan kruisbesmetting worden voorkomen?

Kruisbesmetting hangt samen met voedselhygiëne en voedselveiligheid. Elk producerend bedrijf dient een systeem op de zetten van procedures, werkinstructies en controles om kruisbesmetting te voorkomen.

 

Zelf doen of uitbesteden?

U kunt natuurlijk proberen alle informatie en wetgevingen rondom kruisbesmettingen zelf te verzamelen en te verwerken, maar u kunt het ook uitbesteden. VoedingVeilig volgt de ontwikkelingen -op het gebied van kruisbesmetting- op de voet. Kruisbesmetting is een zeer serieus onderwerp, laat het dus liever over aan een professional. Bij VoedingVeilig bent u dan aan het juiste adres. Benieuwd geworden naar de mogelijkheden, vraag dan gratis en vrijblijvend een kennismakingsgesprek aan.

Blog: Misleiding of verleiding?

 

Misleiding of verleiding?

In een vorige blog is het onderwerp voedselfraude al aan bod gekomen. In dit blog meer over misleiding op etiketten.

 

Wat zijn de verschillen tussen misleiding en voedselfraude?

De NVWA maakt een onderscheid tussen misleiding en voedselfraude. Bij misleiding gaat het specifiek om bepaalde informatie die de producent of retailer aan de consument verstrekt over een product wat niet juist is. Het is veelal een manier om een consument te verleiden tot de aankoop van een bepaald product. Het is gebaseerd op een bepaalde verkoopstrategie, zodat een product zo aantrekkelijk mogelijk wordt bevonden.

Bij voedselfraude probeert de producent of retailer bewust de herkomst, productiemethode of de werkelijke inhoud te maskeren. Bij voedselfraude gaat het altijd om opzettelijk gedrag en bij misleiding kan dit ook in meer of mindere mate onbewust gaan. In beide gevallen gaat het wel om geld. Misleiding kan overigens wel uiteindelijk leiden tot voedselfraude.

 

Welke vormen van misleiding zijn er?

Er zijn verschillende vormen van misleiding op voedselverpakkingen. De Consumentenbond heeft hier onderzoek naar gedaan en kwam de volgende vormen van misleiding in de praktijk met regelmaat tegen:

  • Ingrediënten die op een verpakking worden benoemd of worden afgebeeld, maar die nauwelijks in het product voorkomen of soms helemaal niet
  • Het product lijkt gezonder door:
    • het onjuist gebruik van voedings- en gezondheidsclaims
    • het verdoezelen van “ongunstige” ingrediënten (met name suikers en/of (verzadigd) vet)
    • het onjuist gebruik van de term “volkoren”
    • het gebruik van niet-realistische portiegroottes
  • Het product bevat -niet wettelijk vastgelegde- claims zoals “ambachtelijk”, “natuurlijk”, “vers”, “authentiek” of “verantwoord”
  • Er wordt informatie achterwege gelaten. Bijvoorbeeld het niet vermelden van vlees dat uit samengestelde stukjes vlees bestaat

Het verstrekken van eerlijke informatie geldt dus niet alleen voor de benaming en vermeldingen, maar ook voor alle informatie (bijvoorbeeld een logo) op een verpakking.

Maar ook het ontbreken van de vermelding van een behandeling die een product heeft ondergaan, zoals bij bijvoorbeeld vers sinaasappelsap dat voor de houdbaarheid een hittebehandeling heeft ondergaan. De benaming ‘vers sinaasappelsap’ is dan onjuist met betrekking tot de aard en de wijze van vervaardigen. Maar ook een onvolledige benaming is misleidend. Denk bijvoorbeeld aan appelsap als dat bereid is uit geconcentreerd appelsap.

Een ander voorbeeld is tweevoudige kwaliteit van producten. Enkele jaren geleden kwam nog in het nieuws dat enkele Oost-Europese landen o.a. Coca-Cola en Nutella chocoladepasta van mindere kwaliteit ontvingen dan bijvoorbeeld West-Europese landen. Ook dit is wettelijk gezien misleidend.

 

Wat zegt de wetgeving?

In het algemeen mag een benaming, vermelding, afbeelding of een voorstelling nooit een verkeerde indruk geven aan een consument, waardoor hij/zij zich misleid voelt. Het mag dus geen onjuiste suggestie wekken. In Verordening 1169/2011 zijn in artikel 7 specifieke voorschriften gegeven aangaande eerlijke informatieverstrekking. Hierin wordt aangegeven dat voedselinformatie niet misleidend mag zijn.

 

Verleiding (of misleiding) van de consument?

Er is een zeer dunne scheidingslijn tussen misleiding en verleiding van de consument. Iedereen kent wel die mooie afbeeldingen en slogans op de verpakkingen van voedingsmiddelen. Helaas zijn deze (vaak) puur en alleen om de consument te verleiden het product te kopen.

Denk maar aan de afbeelding van grote stukken fruit of een pak yoghurt waar nog geen 0,5% van deze fruitsoort inzit. Deze fruitafbeelding staat op de voorkant van de het pak yoghurt vermeld om de indruk te wekken dat de yoghurt boordevol fruit zit en dus “gezond” is. In werkelijkheid zit er maar een heel klein beetje fruit in (en waarschijnlijk een heleboel suiker, waardoor de “gezond” ogende yoghurt helemaal niet gezond meer is).

 

Stellingen – waar of niet waar?

  • De term “natuurlijk” geeft aan dat een product vrij is van E-nummers.

Dit is niet juist. De term zegt niks over het gebruik van E-nummers. Het zegt ook niks over het soort E-nummers wat in een product voorkomt. De term “natuurlijk” is niet vastgelegd in de Warenwet en mag dus naar eigen inzicht gebruikt worden op een etiket.

 

  • De term “rijk aan” geeft aan dat een product gezond is.

Dit is niet altijd juist. Een product met een claim hoeft niet altijd een gezond product te zijn. Zo kan bijvoorbeeld een koekje met extra calcium nog steeds veel calorieën, suiker en (verzadigd) vet bevatten.

 

  • De term “ambachtelijk” geeft aan dat iets volgens traditionele wijze of volgens traditioneel recept gemaakt is.

Dit is niet juist. De term is niet vastgelegd in de Warenwet en zegt daarom niet zoveel. Ditzelfde geldt ook voor het woord “artisanaal”. Een product kan dus evengoed in een fabriek zijn gemaakt en het hoeft ook niet te betekenen dat er een generatie oude receptuur is gebruikt zonder toevoegingen.

 

  • De term “light” geeft aan dat er altijd veel minder kilocalorieën in een product zitten.

Dit is niet altijd juist. De term “light” betekent dat er, vergeleken met de gewone variant, minimaal 30% minder kilocalorieën, vet of suiker in een product zit. In bijvoorbeeld light-chips zit minstens 30% minder vet dan in vergelijkbare chips, maar bevat gemiddeld “maar” 10% minder kilocalorieën. Bij de meeste frisdranken is het aantal kilocalorieën vaak wel veel lager bij de “light” variant tegenover die van de normale variant.

 

  • De term “zonder suiker toegevoegd” betekent dat er ook echt geen suiker in een product voorkomt.

Ook dit is niet juist. Een product kan van nature aanwezige suikers bevatten.

Nieuwsitem: Etiketten lezen én begrijpen

 

Nu ook een website met informatie rondom etiketten lezen én begrijpen

Heeft u ook problemen met het begrijpen van alle informatie op etiketten? Tegenwoordig is het lezen én begrijpen van etiketten een flinke uitdaging, door de overvloed aan kleine lettertjes, misleidende afbeeldingen, kleurrijke logo’s, onbegrijpelijke claims en 10-tallen (onbekende) ingrediënten.

De website (www.etiketlezen.nl) is opgesteld voor consumenten én voor ondernemingen met een kantine.

 

SupermarktSafari

Voor consumenten bied ik SupermarktSafari’s aan, waarbij ik in een klein groepje naar bijvoorbeeld de supermarkt of biologische winkel toe ga én daar ter plekke uitleg geef over gezonde(re) keuzes maken. Deze SupermarktSafari geef ik ook aan speciale doelgroepen, zoals bijvoorbeeld voor mensen met een voedselovergevoeligheid. Kijk voor meer informatie op SupermarktSafari.

 

KantineBoost

Voor ondernemingen met een kantine geeft ik een KantineBoost, waarbij ik informatie, adviezen en tips geef over hoe de kantine een gezonder assortiment kan aanbieden. Er is een KantineBoost speciaal voor bedrijven, scholen en sportfaciliteiten. Kijk voor meer informatie op BedrijfskantineBoost, SchoolkantineBoost en SportkantineBoost.