Blog: Allergenen onder de loep

 

Allergenen onder de loep

Een allergeen is een bepaalde stof welke bij mensen die er overgevoelig voor zijn een allergische reactie opwekt. Bij een voedselallergie worden tegen de eiwitten in bijvoorbeeld pinda’s of soja antistoffen aangemaakt door het lichaam. De eiwitten die deze allergische reactie veroorzaken worden ook wel allergenen genoemd.

 

Wettelijke allergenen

In de Europese wetgeving (Verordening (EU) Nr. 1169/2011, betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten) worden 14 stoffen bestempeld als (zeer) allergeen.

  1. Glutenbevattende granen (tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, khorasantarwe)
  2. Schaaldieren
  3. Eieren
  4. Vis
  5. Pinda
  6. Soja
  7. Melk (inclusief lactose)
  8. Noten (amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten)
  9. Selderij
  10. Mosterd
  11. Sesamzaad
  12. Zwaveldioxide en sulfiet (E220 – E228) bij concentraties van meer dan 10 mg SO2 per kilo of liter
  13. Lupine
  14. Weekdieren

 

1. Glutenbevattende granen (tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, khorasantarwe)

Korte introductie van: Glutenbevattende granen (tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, khorasantarwe)

Er zijn verschillende soorten glutenbevattende granen (tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, khorasantarwe). Als iemand overgevoelig reageert op de eiwitten (gluten) in deze granen noemen ze dat een glutenintolerantie, ook wel coeliakie genoemd. Coeliakie is een auto-immuunziekte waarbij de dunne darm beschadigd is door het eten van levensmiddelen die gluten bevatten.

Als er alleen overgevoelig wordt gereageerd op de eiwitten uit tarwe, wordt dit een tarwe-allergie genoemd.

De hoeveelheid van consumptie maakt bij zowel coeliakie als tarwe-allergie niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen glutenbevattende granen:

Tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, khorasantarwe, durum, mout, gort.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Bakkerijproducten, pastasoorten, deegwaren, tortilla’s, vermicelli, couscous, bulgur, griesmeel, paneermeel, ontbijtproducten, bier, muesli, cruesli, bakmixen, seitan, sauzen, salades, kruidenmixen, gebak.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor glutenbevattende granen:

Rijstebloem, aardappelmeel, maisbloem, tapiocabloem, teff, boekweit, polenta, maïzena, sojameel, glutenvrije voeding, rijstvermicelli, maispasta, quinoa, amarant, gierst, sorghum, rijst, mais, lupine.

 

2. Schaaldieren

Korte introductie van: Schaaldieren

Iemand met een schaaldierenallergie reageert allergisch op het eiwit dat aanwezig is in de spieren van schaaldieren (dus niet de schaal zelf).

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken. Sommige mensen krijgen al een allergische reactie door het aanraken of inademen van de geur van schaaldieren.

 

Soorten en alternatieve benamingen schaaldieren:

Krab, gamba, garnaal, kreeft, langoustine, scampi, langoest.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er veel soorten schaaldieren zijn.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Surimi, trassi, sambal, zeebanket, paella, kroepoek, salades, sauzen, bouillabaisse, fruits de mer, vissaus, petis udang, frutti di mare.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor schaaldieren:

Vlees en vleesvervangers. Daarnaast kan gebruik worden gemaakt van zeekraal of zeewier (o.a. nori & wakame) om toch een ziltige smaak toe te voegen aan gerechten.

Weekdieren zijn vaak geen geschikte alternatieven.

 

3. Eieren

Korte introductie van: Eieren

Een kippenei-allergie komt vooral voor bij kinderen. De allergie wordt veroorzaakt door een allergische reactie op de eiwitten, welke zitten in zowel het eiwit als eigeel.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen eieren:

Eigeel, eiwit, heel ei, eipoeder, lecithine (E322), lysozyme (E1105), ovosucrol, albumine, conalbumine, globuline, levitin, ovalbumine, ovomucoid, ovovittelline, ovalmucine, vitellin, lipovittelin.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Advocaat, mayonaise, sauzen, salades, bakmixen, koekjes, cake, pasta, schuimgebakjes, ijs, desserts, pannenkoeken, poffertjes.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor eieren:

In zoete gerechten kan 1 ei vervangen door ½ rijpe banaan of 50 gram appelmoes.

In hartige gerechten kan 1 ei vervangen door 50 gram tomatenpuree of aardappelpuree, maar ook door 2 eetlepels maïzena of aardappelzetmeel vermengd met 2 eetlepels water. Daarnaast kan ook 50 gram verkruimelde tofu gebruikt worden.

 

4. Vis

Korte introductie van: Vis

Bij een visallergie reageren mensen vaak op meerdere soorten vis (die vaak biologisch aan elkaar verwant zijn).

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

Een histaminevergiftiging wordt soms verward met een visallergie. De symptomen zijn vergelijkbaar echter de oorzaak is verschillend. Niet-verse vis kan (veel) histamine bevatten en zorgen voor allergische reacties. Vooral ingeblikte vis -zoals tonijn en sardines- kunnen veel histamine bevatten.

 

Soorten en alternatieve benamingen vis:

Kabeljauw, tonijn, zalm, haring, forel, makreel, paling, ansjovis, heek, sardine, schol, heilbot, pangasius, tilapia, schelvis, tong.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel soorten vis zijn.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Bouillabaisse, vissaus, kibbeling, lekkerbek, pizza, marinade, rolmops, sushi, surimi, worcestersaus, salades, sauzen, zeebanket, paella, frutti di mare.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor vis:

Vlees, vleesvervangers, schaaldieren of weekdieren.

 

5. Pinda

Korte introductie van: Pinda

Pinda’s behoren tot de levensmiddelen die het vaakst (zeer) hevige allergische reacties veroorzaken. De pinda behoort tot de familie van de peulvruchten.

Een pinda-allergie geeft het vaakst aanleiding tot een anafylactische shock: waarbij o.a. de luchtwegen vernauwen, het gezicht en de nek opzwellen en de bloeddruk daalt. Het toedienen van een injectie met adrenaline en het bellen van 112 is dan noodzakelijk.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken. Sommige mensen krijgen al een allergische reactie door het aanraken of inademen van de geur van pinda’s.

 

Soorten en alternatieve benamingen pinda:

Aardnoten, grondnoten, apennoten, olienoot, arachidenoot.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Pindakaas, satésaus, koekjes, nougat, vegetarische vleesvervangers, mueslirepen, sate(kip)schnitzels, candybars, borrelnoten, studentenhaver, notenmix, chocopinda’s, gado gado, seroendeng, katjang pedis.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor pinda:

Pindakaas kan bijvoorbeeld vervangen worden door: tahin.

Noten en soja zijn vaak geen geschikte alternatieven.

 

6. Soja

Korte introductie van: Soja

Soja behoort tot de familie van de peulvruchten. Een soja-allergie wordt veroorzaakt door een allergische reactie op de eiwitten die in soja zitten.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen soja:

Sojabonen, sojabloem, sojavezel, sojadrink, soja proteïne, tofoe, tofu, tahoe, tempeh.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Sojasaus, ketjap, sojamelk, sojadrink, tofoe, tahoe, tempeh, soepen, kruidenmixen, vegetarische vleesvervangers, natto, miso, okara.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor soja:

Sojadrink kan vervangen worden door: melk of bijvoorbeeld plantaardige varianten, zoals amandeldrink, haverdrink, rijstdrink, kokosdrink, hazelnootdrink.

Sojabloem kan vervangen worden door: tarwebloem, maisbloem of rijstebloem.

Sojasaus kan vervangen worden door: balsamicoazijn met kruiden.

 

7. Melk (inclusief lactose)

Korte introductie van: Melk (inclusief lactose)

Een koemelk(eiwit)allergie komt vooral voor bij kinderen. De allergie wordt veroorzaakt doordat er gereageerd wordt op de eiwitten in melk.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

Bij een lactose-intolerantie is er géén sprake van een allergie, maar van een intolerantie. Het lichaam heeft een te kort aan het enzym lactase, wat nodig is om lactose goed te verteren.

De hoeveelheid van consumptie maakt wel uit, want bij een intolerantie zijn er namelijk grenswaarden. Deze grenswaarde is echter afhankelijk van de persoon en de situatie. Voorkom daarom ook altijd bij een intolerantie ieder spoortje allergeen.

 

Soorten en alternatieve benamingen melk (inclusief lactose):

Melkeiwit, wei, melksuiker, caseïne, caseïnaat, lactose, lactalbumine, lactoglobuline, lactoferrine, boterconcentraat, boterolie.

Het gaat om melk afkomstig van de volgende dieren: o.a. koeien, geiten, schapen of paarden.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Melk (in alle vormen), melkpoeder, room, crème fraîche, sour cream, yoghurt, vla, pudding, kwark, pap, roomboter, ghee, kefir, ijs, kaas, smeerkaas, margarine/halvarine, chocolade, brood, gebak, koekjes, cake, pannenkoeken, poffertjes, chocolademelk, fristi, rivella, taksi, vleeswaren, salades, sauzen, snoep, soep, snacks, kruidenmixen, groenten a la crème.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor melk (inclusief lactose):

Melk kan vervangen worden door: plantaardige varianten, zoals sojadrink*, amandeldrink*, haverdrink*, rijstdrink*, hazelnootdrink*, kokosdrink.

* deze plantaardige vervangers worden in de volksmond vaak aangeduid met “melk”, maar dit is geen juiste benaming.

In Europese landen geldt de volgende wetgeving:

De benaming “melk” mag uitsluitend worden gebruikt voor het product dat normaal door de melkklieren wordt afgescheiden en wordt verkregen door het melken. Daarom worden deze plantaardige vervangers nu bijvoorbeeld sojadrink of amandeldrink genoemd.

In het geval van lactose-intolerantie kan er gebruik worden gemaakt van lactosevrije zuivel (waarbij de lactose door een technologisch proces al omgezet is en het lactosegehalte van deze zuivelproducten vaak <0,1 gram/100 gram is). Dit is echter géén vervanging als iemand een koemelk(eiwit)allergie heeft, omdat er in lactosevrije melk nog wel steeds eiwitten aanwezig zijn.

 

8. Noten (amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten)

Korte introductie van: Noten (amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten)

Noten worden in de plantkunde omschreven als een niet-openspringende, éénzadige, enkelvoudige dopvrucht met verhoute vruchtwand. Maar onderstaande noten zijn dit echter niet allemaal (botanisch gezien). Zo behoort de amandel tot de steenvruchten en is een pistachenoot eigenlijk het zaad van de pruikenboomfamilie.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken. Sommige mensen krijgen al een allergische reactie door het aanraken of inademen van de geur van noten.

 

Soorten en alternatieve benamingen noten:

Schaalvruchten, amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten*.

Bombaynoot, cachounoot of olifantsluis (cashewnoot)

Okkernoot (walnoot)

Brazielnoten of amazonianoten (paranoot)

Pimpernoot (pistachenoot)

* deze lijst is niet volledig, echter zijn dit wel de meest voorkomende noten.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Nougat, candybars, studentenhaver, notenmix, chocoladepasta, pesto, marsepein, sauzen, salades, muesli, ijs, desserts, vleeswaren, graanrepen, gebak, bitterkoekjes.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor noten:

Pijnboompitten, zonnebloempitten of pompoenpitten zijn goede alternatieven.

Pinda en soja zijn vaak geen geschikte alternatieven.

Opmerking: een kokosnoot is trouwens géén noot en nootmuskaat is ook niet afkomstig van een noot.

 

9. Selderij

Korte introductie van: Selderij

Selderij kennen we als bleek-, knol- en bladselderij. In Nederland komt een allergie voor selderij niet zo vaak voor, maar in Centraal-Europese landen komt het bij 3-10% van de bevolking voor.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen selderij:

Bladselderij, knolselderij, bleekselderij, bosselderij, snijselderij, struikselderij, selderijzaad, selderijzout, selderie, sellerie, selder.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Groentesappen, bouillon, soepen, salades, sauzen, vleeswaren, kruidenkaas, kruidenboter, gemengde kruiden & specerijen, tafelzuren (augurk, zilverui), kruidenbuiltje/kruidenboeket.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor selderij:

Peterselie(wortel) en maggiplant zijn goede alternatieven.

 

10. Mosterd

Korte introductie van: Mosterd

Mosterd wordt gemaakt van gele, bruine of zwarte mosterdzaden. In Nederland komt een allergie voor mosterd niet erg vaak voor. In Frankrijk en Spanje daarentegen wel, namelijk bij 1-7% van de bevolking.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen mosterd:

Mosterdzaad, mosterdmeel, mosterdpoeder, mosterdblad.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Mosterd, bouillon, soepen, salades, sauzen, vleeswaren, fritessaus, mayonaise, ketchup, piccalilly, chutney, curry’s, mosterdkaas, gemengde kruiden & specerijen, tafelzuren (augurk, zilverui), kruidenbuiltje/kruidenboeket.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor mosterd:

Mierikswortel of wasabi zijn goede alternatieven.

 

11. Sesamzaad

Korte introductie van: Sesamzaad

Een allergie voor sesamzaad komt (nog) niet zo vaak voor, echter is er wel een toename de laatste jaren (doordat er steeds meer sesamzaad wordt gegeten). Sesamzaad zijn de zaadjes van de plant sesam (familie Pedaliaceae).

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen sesamzaad:

Sesamzaad, sesam.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Brood, crackers, knäckebröd, tahin(tahini), gomasio, Japanse zoutjes, falafel, koekjes, halva(helva), bladerdeeghapjes, hummus, zoute stengels, furikake.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor sesamzaad:

Zonnebloem- en pompoenpitten zijn goede alternatieven.

Bij een sesamallergie is er namelijk (in de toekomst) kans op een allergie voor andere zaden zoals maan- en lijnzaad.

 

12. Zwaveldioxide en sulfiet (E220 – E228) bij concentraties van meer dan 10 mg SO2 per kilo of liter

Korte introductie van: Zwaveldioxide en sulfiet (E220 – E228) bij concentraties van meer dan 10 mg SO2 per kilo of liter

Sulfieten zijn zouten die het sulfiet-ion “SO32−“ bevatten. Van nature komt sulfiet in bepaalde voedingsmiddelen voor, maar het kan er ook aan worden toegevoegd (in de vorm van bijvoorbeeld een conserveermiddel).

 

Soorten en alternatieve benamingen sulfiet:

E220 t/m E228, natriumbisulfiet, kaliumbisulfiet, E150b, E150d, E163, zwaveligzuur.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Wijn, gedroogde (en gekonfijte) vruchten, citroensap, tomatenpuree, melasse, paddenstoelen/champignons, vlees(waren), fruit- en groenteconserven, whisky, rum, sauzen, salades, aardappelproducten, tafelzuren (augurk, zilverui), jam, mosterd, (wijn)azijn.

Sommige groentes bevatten van nature sulfiet (o.a. knoflook, prei, ui, sjalot, bieslook en daslook).

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor sulfiet:

Een goed alternatief is er eigenlijk niet, aangezien sulfiet of al van nature aanwezig is in het product of in het product zit door de gebruikte conserveermiddelen.

 

13. Lupine

Korte introductie van: Lupine

Lupine behoort net als pinda tot de vlinderbloemenfamilie. Sinds de jaren 90 wordt lupinemeel veelvuldig gebruikt in levensmiddelen, waardoor lupine in 2006 ook is toegevoegd aan de wettelijk verplichte allergenen. De laatste tijd komt een allergie voor lupine vaker voor, omdat het een goedkope grondstof is en steeds vaker aan producten wordt toegevoegd.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen lupine:

Lupinemeel, lupinebloem, lupinezaad, lupineboon, lupine-eiwit, bonenmeel.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Bakkerijproducten, pastasoorten, deegwaren, loempia’s, salades, sauzen, vleeswaren, vleesvervangers, koekjes, pizza’s, pannenkoeken/poffertjes.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor lupine:

Producten op basis van tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, quinoa, amarant, gierst, sorghum, rijst, mais.

Pinda en soja zijn vaak geen geschikte alternatieven (aangezien deze ook behoren tot de peulvruchtenfamilie).

 

14. Weekdieren

Korte introductie van: Weekdieren

Iemand met een weekdierenallergie reageert allergisch op het eiwit dat aanwezig is in weekdieren.

De hoeveelheid van consumptie maakt niet uit. Elk spoortje kan al (ernstige) klachten veroorzaken.

 

Soorten en alternatieve benamingen weekdieren:

Koppotigen: inktvis, zeekat, pijlinktvis

Buikpotigen: slakken, escargots, wulken, alikruiken, abalone

Tweekleppigen (oftewel de schelpdieren): mosselen, oesters, kokkels, St. Jakobsschelpen, scheermesjes

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er veel soorten weekdieren zijn.

 

Producten die (mogelijk) het allergeen bevatten:

Oestersaus, zeebanket, paella, salades, sauzen, bouillabaisse, fruits de mer, calamari, frutti di mare.

Let op: deze lijst is niet compleet, aangezien er heel veel producten zijn die (mogelijk) dit allergeen bevatten.

 

Mogelijke alternatieven voor weekdieren:

Vlees en vleesvervangers. Daarnaast kan gebruik worden gemaakt van zeekraal of zeewier (o.a. nori & wakame) om toch een ziltige smaak toe te voegen aan gerechten.

Schaaldieren zijn vaak geen geschikte alternatieven.

Nieuwsitem: E-learning allergenen

 

Nu ook een online cursus omtrent allergenen

Voldoet u al volledig aan de allergenenwetgeving? Voor de horeca én detailhandel is er nu een -aparte- online cursus beschikbaar om de kennis rondom allergenen(beheer) te vergroten.

Naast de trainingen en workshops die VoedingVeilig geeft over allergenen is het dus vanaf heden ook mogelijk om via e-learning meer te weten te komen over allergenen. Simpel, snel en heel effectief.

De gemiddelde tijdsduur voor het doorlopen van de cursus en het uitvoeren van de toets bedraagt ongeveer 2 uur. U ontvangt een certificaat van deelname indien de toets met goed gevolg wordt afgerond.

 

NVWA

Deze e-learning allergenen wordt ondersteund en erkend door de NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) als er gekozen wordt voor mondelinge communicatie.

Tijdens een inspectie van de NVWA kunt u aantonen dat u de kennis rondom allergenen(beheer) voldoende beheerst door het tonen van uw certificaat (als bewijs).

 

Toets

Aan het eind van deze online cursus krijgt u een toets, waarna er bij goed resultaat een certificaat van deelname afgegeven zal worden. Met dit certificaat kunt u aan de NVWA aantonen dat er voldoende kennis en kunde is om uw gasten of klanten correcte allergeneninformatie te geven.

 

Jaarlijkse herhaling noodzakelijk

Jaarlijks dient de kennis rondom allergenen een frisse up-date te krijgen. Daarom is het ook mogelijk om alleen de toets te doen én een nieuw certificaat van deelname te ontvangen (bij goed resultaat van de toets).

 

Voordelen allergenen e-learning:

  • Studeren op ieder gewenst tijdstip en locatie
  • Aan de slag in uw eigen tempo
  • Interactief lesmateriaal
  • Ondersteund en erkend door de NVWA
  • Inclusief proeftoets, toets én certificaat

 

Kosten

Deze e-learning allergenen kost normaliter €27,- euro, maar met de kortingscode “VV2020” krijgt u 15% korting en betaalt u slechts €22,95 euro (geldig t/m 30-06-2020).

Kijk voor meer informatie op www.cursusallergenen.nl en meld u snel aan (met de genoemde kortingscode).

 

Meer trainingen en workshops rondom allergenen

VoedingVeilig verzorgt ook trainingen en workshops op locatie! Op dit moment zijn er 2 trainingen: Training – Allergenen: Basis + Training – Allergenen: Uitgebreid en 2 workshops: Workshop – Allergenenbeheer in de praktijk + Workshop – Opstellen van allergenenlijsten.

Blog: Recalls door foutieve allergenendeclaratie

 

Recalls door foutieve allergenendeclaratie

Bijna wekelijks zijn er wel één of meerdere recalls (terughaalacties) in het nieuws op het gebied van voeding. Ieder jaar lijken er wel meer recalls te zijn door o.a. een foutieve allergenendeclaratie. Maar klopt deze constatering wel? En nog veel belangrijker wat kan er gedaan worden om dit tot een minimum te reduceren?

 

Wanneer is iets een recall?

De NVWA onderzoekt de meldingen van (mogelijk) onveilige levensmiddelen. Het is namelijk verboden om levensmiddelen in de handel te brengen (of in opslag te hebben) die onveilig zijn. Bij verdenking van een onveilig levensmiddel dient dit gemeld te worden aan de NVWA.

De NVWA bekijkt samen met het bedrijf hoe groot het risico is en wat de vervolgstap dient te zijn. Dit leidt in bepaalde gevallen tot een terughaalactie (recall) vanuit de bedrijfsopslag en/of de winkelschappen.


Voor deze afweging wordt in veel gevallen (vooraf) gekeken naar de meldwijzer. In de beslisboom bij de meldwijzer worden diverse stappen doorlopen om te bepalen wat de status is van het levensmiddel. Is het levensmiddel veilig of toch onveilig, schadelijk of ongeschikt voor consumptie.

Het onterecht niet melden van een mogelijk onveilig levensmiddel wordt door de NVWA beschouwd als een overtreding.

 

Recalls in Nederland en België?

In Nederland en België zijn er in 2018 significant meer recalls geweest -dan voorgaande jaren- als het om voeding (en voedingssupplementen) gaat. Deze recalls zijn in beide landen onder te verdelen in de volgende typen:

  • Allergenen
  • Microbiologisch
  • Productvreemde bestanddelen
  • Chemisch
  • Overig (o.a. foutieve THT-datum)

 

Nederland 2018 (t/m november)

  • Totaal (t/m eind november)
    • 89 recalls
    • 35 recalls door allergenen
    • 28 recalls op microbiologisch gebied (o.a. Salmonella en Listeria)
    • 11 recalls op het gebied van productvreemde bestanddelen (o.a. plastic en rubber)
    • 9 recalls op chemisch gebied (o.a. waterstofcyanide en aflatoxine)
    • 6 overige recalls, bijvoorbeeld doordat blikken een ventiel missen, waardoor de druk te hoog kan worden in het (ongeopende) blik

39% van de recalls werd veroorzaakt door allergenen.

 

Nederland 2017

  • Totaal 65 recalls
    • 41 recalls door allergenen
    • 15 recalls op microbiologisch gebied (o.a. Salmonella en Listeria)
    • 6 recalls op het gebied van productvreemde bestanddelen (o.a. glas en spelden)
    • 3 overige recalls, bijvoorbeeld door een foutieve THT-datum op de verpakking

63% van de recalls wordt veroorzaakt door allergenen.

 

In Nederland worden de recalls (veiligheidswaarschuwingen) voor een groot deel geplaatst op de website van de NVWA.

 

 

België 2018 (t/m november)

  • Totaal (t/m eind november) 165 recalls
    • 54 recalls op microbiologisch gebied (o.a. Salmonella en Listeria)
    • 39 recalls door allergenen
    • 36 recalls op chemisch gebied (o.a. aflatoxine en pesticiden)
    • 24 recalls op het gebied van productvreemde bestanddelen (o.a. glas en metaal)
    • 12 overige recalls, bijvoorbeeld door een mogelijke perforatie in de verpakking

24% van de recalls werd veroorzaakt door allergenen.

 

België 2017

  • Totaal 71 recalls
    • 25 recalls door allergenen
    • 25 recalls op microbiologisch gebied (o.a. Salmonella en Listeria)
    • 11 recalls op chemisch gebied (o.a. aflatoxine en PAK’s)
    • 5 recalls op het gebied van productvreemde bestanddelen (o.a. glas en metaal)
    • 5 overige recalls, bijvoorbeeld door een foutieve THT-datum op de verpakking

35% van de recalls werd veroorzaakt door allergenen.

 

In België worden de recalls (productterugroepingen) voor een groot deel geplaatst op de website van de FAVV.

 

 

Oorzaken van recalls door allergenen

Recalls op het gebied van allergenendeclaratie worden voornamelijk veroorzaakt door:

  • Ingrediënten vergeten te vermelden op etiket/verpakking
  • Verkeerd etiket op de eindverpakking
  • Ander product in de eindverpakking
  • Verkeerde vertaling vanuit een ander taal
  • Verkeerd gebruik van symbolen (bijvoorbeeld een glutenvrij symbool plaatsen op een product dat wel gluten bevat)
  • Fout in het productproces (waardoor bijvoorbeeld het gehalte aan lactose hoger is dan staat vermeld op de eindverpakking)

Oorzaak: meestal is er ergens bij de interne communicatie iets “mis” gegaan. Bijvoorbeeld dat er een vanuit de planning een productierun is omgewisseld en dit niet aan alle medewerkers (goed) is doorgegeven. Of bijvoorbeeld dat de kwaliteitsafdeling een vernieuwde versie van het etiket heeft gemaakt, maar dit (nog) niet bekend is bij de productieafdeling.

 

Oorzaken van recalls door (te hoge gehaltes aan) pathogene micro-organismen

Recalls op microbiologisch gebied worden vooral veroorzaakt door:

  • Salmonella
  • Listeria monocytogenes
  • Escherichia coli
  • Bacillus cereus

Oorzaak: meestal is er iets “mis” gegaan in het productieproces waardoor bovenstaande pathogene micro-organismen (in te hoge gehaltes) aanwezig zijn in het eindproduct. Bijvoorbeeld doordat het (eind)product onvoldoende (lang) verhit is geweest en daardoor een risico kan opleveren voor de volksgezondheid.

Ook bij reguliere laboratoriumanalyses komt er regelmatig naar voren dat eindproducten niet voldoen aan de wettelijk gestelde eisen.

Voeding die besmet is met (grote aantallen) pathogene micro-organismen is vooral gevaarlijk voor YOPI’s. YOPI staat voor: young (jongeren, <5 jaar), old (ouderen, >65 jaar), pregnant (zwangeren) en immunocompromised (immunodeficiënt, mensen met een niet goed werkend immuunsysteem).

 

Oorzaken van recalls door productvreemde bestanddelen

Recalls op het gebied van productvreemde bestanddelen kunnen bijvoorbeeld worden veroorzaakt door:

  • Inkoop van grondstoffen en halffabricaten die verontreinigd zijn met bijvoorbeeld glas, metaal, plastic, steentjes, hout of rubber
  • Het productieproces tijdens de vervaardiging van het eindproduct, bijvoorbeeld er breekt iets af in de machine tijdens het afvullen
  • Opzettelijk toevoegen van productvreemde bestanddelen aan (eind)producten door personeel

Oorzaak: ondanks alle zorgvuldige (ingangs)controles blijft er een kleine kans bestaan op voeding met een productvreemd bestanddeel.

 

Oorzaken van recalls door (te hoge gehaltes aan) chemische stoffen

Recalls op chemisch gebied worden vooral veroorzaakt door (een te hoog gehalte aan):

  • Aflatoxine B1 (en/of B2, G1 en G2)
  • PAK’s (polycyclische aromatische koolwaterstoffen)
  • Ftalaten
  • Alkaloïden
  • Benzo(a)pyreen
  • Lood
  • PCB’s (polychloorbifenylen)
  • Cafeïne
  • Acrylamide
  • Ochratoxine A
  • 3-MCPD (3-monochloorpropaan-1,2-diol)
  • Waterstofcyanide
  • Cadmium
  • Nicotine
  • Minerale oliën
  • Glycidyl
  • Pesticiden

Oorzaak: meestal zit er in de grondstoffen van de betreffende (eind)producten al een te hoog gehalte aan bijvoorbeeld zware metalen. Dit kan komen door verschillende redenen. Bijvoorbeeld doordat in het land van oorsprong een hoger gehalte in de grondstof mag zitten. Of bijvoorbeeld doordat de landbouwgrond vervuild is. Ook tijdens bepaalde processen (bijvoorbeeld de raffinage van plantaardige oliën) kunnen schadelijk stoffen ontstaan.

Blog: Uit eten met een voedselovergevoeligheid

 

Uit eten met een voedselovergevoeligheid

Bijna iedereen gaat wel eens uit eten met bijvoorbeeld de partner, kinderen, familie of vrienden/vriendinnen. Maar wat als er iemand een voedselovergevoeligheid heeft? Kan diegene dan nog wel uit eten gaan? Met onderstaande tips gaat dat vast en zeker lukken.

 

Praktische tips:

  • Bekijk de website van het restaurant

Vaak staat op de website van het restaurant al vermeld hoe ze omgaan met een voedselovergevoeligheid. Sommige websites geven heel specifiek aan dat er altijd kruisbesmetting kan plaatsvinden in de keuken, terwijl andere websites juist extra promoten dat ze bijvoorbeeld glutenvrij, lactosevrij of notenvrij (kunnen) werken.

 

  • Check websites met restaurantrecensies

De meeste mensen met een voedselovergevoeligheid willen anderen infomeren over top/flop restaurants op het gebied van allergenen. Het is dus zeer verstandig om vooraf te onderzoeken hoe het betreffende restaurant omgaat met dieetwensen. Ook op bijvoorbeeld de Facebook pagina van het restaurant kunt u vaak heel veel recensies vinden over hoe het restaurant omgaat met voedselallergieën. Maar er zijn ook heel veel Facebook groepen te vinden waarin men elkaar tips geeft welke restaurant wel/niet aan te raden is bij bijvoorbeeld pinda-allergie, coeliakie of soja-allergie.

 

  • Van te voren informatie opvragen bij het restaurant

Neem van te voren contact op met het restaurant (per e-mail of telefoon). Stel eerst wat algemene vragen op het gebied van voedselallergenen. Vaak wordt al snel duidelijk of het restaurant weet waar het over gaat of dat ze (totaal) geen idee hebben.

 

Vraag bijvoorbeeld:

  • Of er een duidelijk overzicht is van de ingrediënten per gerecht
  • Of een gerecht aan te passen is naar bepaalde dieetwensen
  • Of het restaurant een beleid heeft omtrent voedselovergevoeligheid (incl. kruisbesmetting)

 

  • Uit eten

Geef tijdens het bestellen van de drankjes al aan dat u (of een van uw kinderen) een voedselovergevoeligheid hebt en geef duidelijk aan voor welk allergeen. Let goed op de (non-verbale) communicatie van de gastheer of gastvrouw. Bij twijfel altijd vragen naar de bedrijfsleider, eigenaar of (chef)kok.

 

Vraag na of er op de menukaart al gerechten zijn zonder het betreffende allergeen. Een gerecht aanpassen naar uw dieet is namelijk vaak lastiger, waardoor de kans op een allergische reactie groter is.

 

Check ook altijd of bijvoorbeeld de patat in een andere frituurpan wordt gebakken als de rest van de gefrituurde “snacks”. Als het restaurant bijvoorbeeld ook andere producten in dezelfde frituurpan bereidt dan komen de allergenen (bijvoorbeeld, gluten, soja of melk) in de frituurolie terecht.

 

  • Na afloop van het eten in het restaurant

Heerlijk gegeten en géén allergische reactie. Deel uw ervaring dan zodat anderen hiervan (mee) kunnen profiteren. Er zijn heel veel verschillende optie om uw ervaring op te delen (op de website van het restaurant zelf, op Facebook, op een review website, enz.).

 

Mocht u onverhoopt toch een allergische reactie hebben gekregen, laat dit dan altijd weten aan het restaurant. Wellicht dat het allergeen toch in een (bij)gerecht aanwezig was of heeft er een kruisbesmetting plaatsgevonden in de keuken.

(EU) benaming allergeen weekdieren

Voedselallergie voor: Weekdieren

 

Op vakantie in het buitenland met een voedselallergie voor weekdieren? Dan is het handig als u bijvoorbeeld weet hoe u in Ierland, Kroatië of Tsjechië aangeeft dat u géén weekdieren (en producten daarvan gemaakt) mag eten.

 

Voedselallergie voor Weekdieren

 

In Bulgarije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Мекотели

 

In Denemarken maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Bløddyr

 

In Duitsland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Weichtiere

 

In Engeland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Molluscs

 

In Estland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Molluskid

 

In Finland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Nilviäiset

 

In Frankrijk maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Mollusques

 

In Griekenland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Μαλάκια

 

In Hongarije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Puhatestűek

 

In Ierland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Moilisc

 

In Italië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Molluschi

 

In Kroatië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Mekušci

 

In Letland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Gliemji

 

In Litouwen maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Moliuskai

 

In Malta maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Molluski

 

In Polen maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Mięczaki

 

In Portugal maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Moluscos

 

In Roemenië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Moluște

 

In Slovenië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Mehkužci

 

In Slowakije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Mäkkýše

 

In Spanje maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Moluscos

 

In Tsjechië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Měkkýši

 

In Zweden maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Blötdjur

(EU) benaming allergeen lupine

Voedselallergie voor: Lupine

 

Op vakantie in het buitenland met een voedselallergie voor lupine? Dan is het handig als u bijvoorbeeld weet hoe u in Denemarken, Polen of Hongarije aangeeft dat u géén lupine (en producten daarvan gemaakt) mag eten.

 

Voedselallergie voor Lupine

 

In Bulgarije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Лупина

 

In Denemarken maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Lupin

 

In Duitsland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Lupinen

 

In Engeland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Lupin

 

In Estland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Lupiin

 

In Finland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Lupiinit

 

In Frankrijk maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Lupin

 

In Griekenland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Λούπινο

 

In Hongarije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Csillagfürt

 

In Ierland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Lúipín

 

In Italië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Lupini

 

In Kroatië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Lupina

 

In Letland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Lupīna

 

In Litouwen maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Lubinai

 

In Malta maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Lupina

 

In Polen maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Łubin

 

In Portugal maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Tremoço

 

In Roemenië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Lupin

 

In Slovenië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Volčji bob

 

In Slowakije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Vlčí bôb

 

In Spanje maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Altramuces

 

In Tsjechië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Vlčí bob (lupina)

 

In Zweden maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Lupin

(EU) benaming allergeen sulfiet

Voedselintolerantie voor: Zwaveldioxide en Sulfieten

 

Op vakantie in het buitenland met een voedselintolerantie voor sulfiet? Dan is het handig als u bijvoorbeeld weet hoe u in Slowakije, Bulgarije of Malta aangeeft dat u géén sulfiet (en producten daarvan gemaakt) mag eten/drinken.

 

Voedselintolerantie voor Zwaveldioxide en Sulfieten

 

In Bulgarije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Серен диоксид и сулфити

 

In Denemarken maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Svovldioxid og sulfitter

 

In Duitsland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Schwefeldioxid und Sulphite

 

In Engeland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sulphur dioxide and sulphites

 

In Estland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Vääveldioksiid ja sulfitid

 

In Finland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Rikkidioksidi ja sulfiitit

 

In Frankrijk maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Anhydride sulfureux et sulphites

 

In Griekenland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Το διοξείδιο του θείου

 

In Hongarije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Kén-dioxid és szulfitok

 

In Ierland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Dé-ocsaíd sulfair agus suilfítí

 

In Italië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Anidride solforosa e solfiti

 

In Kroatië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sumporni dioksid i sulfiti

 

In Letland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sēra dioksīds un sulfīti

 

In Litouwen maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sieros dioksidas ir sulfitai

 

In Malta maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Dijossidu tal-kubrit u sulfiti

 

In Polen maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Dwutlenek siarki i siarczyny

 

In Portugal maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Dióxido de enxofre e sulfitos

 

In Roemenië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Dioxidul de sulf și sulfiții

 

In Slovenië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Žveplov dioksid in sulfiti

 

In Slowakije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Oxid siričitý a siričitany

 

In Spanje maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Dióxido de azufre y sulfitos

 

In Tsjechië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Oxid siřičitý a siřičitany

 

In Zweden maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Svaveldioxid och sulfit

(EU) benaming allergeen sesamzaad

Voedselallergie voor: Sesamzaad

 

Op vakantie in het buitenland met een voedselallergie voor sesamzaad? Dan is het handig als u bijvoorbeeld weet hoe u in Litwouwen, Engeland of Spanje aangeeft dat u géénsesamzaad (en producten daarvan gemaakt) mag eten.

 

Voedselallergie voor Sesamzaad

 

In Bulgarije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Сусамово семе

 

In Denemarken maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sesamfrø

 

In Duitsland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sesamsamen

 

In Engeland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sesame seeds

 

In Estland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Seesamiseemned

 

In Finland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Seesaminsiemenet

 

In Frankrijk maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Graines de sésame

 

In Griekenland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Σπόροι σησαμιού

 

In Hongarije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Szezámmag

 

In Ierland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Síolta seasamain

 

In Italië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Semi di sesamo

 

In Kroatië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sjeme sezama

 

In Letland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sezama sēklas

 

In Litouwen maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sezamo sėklos

 

In Malta maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Ġulġlien

 

In Polen maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Nasiona sezamu

 

In Portugal maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sementes de sésamo

 

In Roemenië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Semințe de susan

 

In Slovenië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sezamovo seme

 

In Slowakije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sezamové semeno

 

In Spanje maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Granos de sésamo

 

In Tsjechië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sezamová semena

 

In Zweden maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sesamfrön

(EU) benaming allergeen mosterd

Voedselallergie voor: Mosterd

 

Op vakantie in het buitenland met een voedselallergie voor mosterd? Dan is het handig als u bijvoorbeeld weet hoe u in Zweden, Italië of Letland aangeeft dat u géén mosterd (en producten daarvan gemaakt) mag eten.

 

Voedselallergie voor Mosterd

 

In Bulgarije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Синап

 

In Denemarken maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sennep

 

In Duitsland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Senf

 

In Engeland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Mustard

 

In Estland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sinep

 

In Finland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sinappi

 

In Frankrijk maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Moutarde

 

In Griekenland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Σινάπι

 

In Hongarije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Mustár

 

In Ierland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Mustard

 

In Italië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Senape

 

In Kroatië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Gorušica

 

In Letland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sinepes

 

In Litouwen maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Garstyčios

 

In Malta maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Mustarda

 

In Polen maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Gorczyca

 

In Portugal maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Mostarda

 

In Roemenië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Muștar

 

In Slovenië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Gorčično seme

 

In Slowakije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Horčica

 

In Spanje maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Mostaza

 

In Tsjechië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Hořčice

 

In Zweden maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Senap

(EU) benaming allergeen selderij

Voedselallergie voor: Selderij

 

Op vakantie in het buitenland met een voedselallergie voor selderij? Dan is het handig als u bijvoorbeeld weet hoe u in Griekenland, Portugal of Duitsland aangeeft dat u géén selderij (en producten daarvan gemaakt) mag eten.

 

Voedselallergie voor Selderij

 

In Bulgarije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Целина

 

In Denemarken maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Selleri

 

In Duitsland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sellerie

 

In Engeland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Celery

 

In Estland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Seller

 

In Finland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Selleri

 

In Frankrijk maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Céleri

 

In Griekenland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Σέλινο

 

In Hongarije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Zeller

 

In Ierland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Soilire

 

In Italië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Sedano

 

In Kroatië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Celer

 

In Letland maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Selerijas

 

In Litouwen maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Salierai

 

In Malta maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Karfus

 

In Polen maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Seler

 

In Portugal maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Aipo

 

In Roemenië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Țelină

 

In Slovenië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Listna zelena

 

In Slowakije maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Zeler

 

In Spanje maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Apio

 

In Tsjechië maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Celer

 

In Zweden maakt u dit kenbaar door de volgende vertaling:

Selleri